“De vanzelfsprekendheid moet uit het onderwijs”

Jos Houtveen is directeur en onderwijskundig leider op de Tafelronde. Hij begeleidt studenten in het onderzoek dat ze uitvoeren op de Tafelronde, maar doet ook zelf actieonderzoek. De onderzoeksvraag die hij opgesteld heeft: “wat hebben leerkrachten nodig om tot onderzoek te komen?”
Aanleiding voor dit onderzoek is de onderzoeksopdracht die vanuit de Kenniskring Breed is gegeven aan alle onderwijskundig leiders. Binnen Academische opleidingsschool de Tafelronde is het volgens Jos een voorwaarde voor leerkrachten om een onderzoekende houding aan te nemen. Niet iedereen hoeft dit op dezelfde manier te doen, hierin mag verschil zijn. Jos denkt dat de onderzoekende houding bij een aantal leerkrachten al aanwezig is en dat die bij een aantal nog aangeboord moet en kan worden.
Op dit moment is hij bezig met een theoretisch onderzoek. Leidraad daarbij zijn de volgende vragen: Wat is de definitie van onderzoek? Wat is de definitie van een onderzoekende houding? Dan volgt een verkenning van wat leerkrachten al weten over onderzoek doen en hoe dat terug te zien is in de school.
Jos vindt het belangrijk dat men in het onderwijs zichzelf vragen blijft stellen over de reden en het waarom van beslissingen en acties. “Het mag niet vanzelfsprekend zijn dat je dingen doet, die vanzelfsprekendheid moet uit het onderwijs wat mij betreft.” Leerkrachten moeten op zoek blijven naar verbeteringen en aanpassingen, zowel bij de kinderen als bij zichzelf. En dat geldt ook voor de directie!
Hij beseft en ervaart zelf ook dat onderzoek doen tijd kost en dat je soms het gevoel hebt dat het ‘erbij’ komt. Het is echter naar zijn mening wel essentieel om verder te komen, het gaat wat opleveren in de toekomst. De onderzoeken van de afgelopen jaren hébben ook veel opgeleverd voor de school. Nu dus de vraag hoe mensen vanuit het team geprikkeld kunnen worden. Het is volgens Jos heel goed mogelijk het onderzoek te koppelen aan een persoonlijk ontwikkelplan. En dan kun je denken aan leerkrachtgedrag of het oplossen van een probleem in de groep, maar dit kunnen ook persoonlijke of schoolbrede doelen zijn.
Jos kan talloze voorbeelden opnoemen waarin leerkrachten op de Tafelronde zaken onderzoeken. Dit moet echter meer gebaseerd gaan worden op wat al bekend is over dat probleem of over de vraag. Het theoretisch kader ontbreekt vaak nog en je moet het wel kunnen verantwoorden. Daarnaast moet het ook vastgelegd worden.
Als ik vraag naar het doel dat hij voor ogen heeft voor de nabije toekomst, noemt hij dat hij graag één bepaalde aanpak zou willen hebben voor het werken aan vernieuwingen en wijzigingen binnen de school. Het invoeren van een stappenplan of het gebruik van een onderzoekscyclus zijn voorbeelden daarvan.
Hij heeft er alle vertrouwen in dat dit op gang zal komen. Leerkrachten denken mee met het onderzoek van studenten en een groep collega’s nam onlangs deel aan de training onderzoeksvaardigheden. Bij deze collega’s is er sprake van een dusdanige intrinsieke motivatie dat hij hen niet hoeft op te leggen om een training te volgen of onderzoek te gaan doen. Hij verwacht dat het sneeuwbaleffect zal ontstaan. “Mensen steken elkaar aan in hun enthousiasme en dragen vaardigheden aan elkaar over, dat is de beste manier!” 

Yvette ten Barge
Maart 2010