De achtbaan die autonomie heet

Autonomie bij zorgleerlingen
Wij, Kiki Hagen, Carlinde van Wijngaarden en Margje van Muiswinkel, lopen stage op basisschool Hof ter Weide in Utrecht. Hof ter Weide is een school met een geheel eigen visie op onderwijs. Zij werken met het nieuwe leerconcept "Met kinderen leren", waarbij kinderen hun eigen leerproces sturen. Daarbij wordt een bepaalde verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de kinderen gevraagd; een bepaalde mate van autonomie. Het afgelopen jaar hebben wij ons met dit onderwerp bezig gehouden in de vorm van de volgende onderzoeksvraag;
‘Hoe kunnen we de kinderen op Hof ter Weide met specifieke behoeften op het gebied van autonomie zo efficiënt mogelijk begeleiden? ‘
Met kinderen met speciale behoeften op het gebied van autonomie bedoelen wij kinderen die minder autonoom zijn dan ‘gewenst’ is op Hof ter Weide.

Aanleiding
Vorig jaar hebben Carlinde en Margje al een ander onderzoek over autonomie gedaan. In dit onderzoek hebben wij de autonomieontwikkeling van de kinderen uit groep 3 t/m 8 op Hof ter Weide in beeld gebracht. Daaruit bleek dat er een mooie doorgaande ontwikkeling te zien; kinderen worden steeds meer autonoom naarmate zij in hogere klassen komen. Voor de leerkrachten was dit een verrassing. Zij hadden het gevoel dat zij sommige kinderen de hele dag aan het sturen en begeleiden waren en maar weinig tijd hadden voor andere dingen. Vandaar dat wij dit jaar, op aanraden van de intern begeleider, Judith van der Lee, besloten hebben om een protocol te ontwikkelen waarin staat hoe men kinderen met specifieke behoeften op het gebied van autonomie, zo efficiënt mogelijk kan begeleiden.

Verder professionaliseren
Voor ons onderzoek zijn wij, de studenten, allereerst in de literatuur op zoek gegaan naar extra informatie over het onderwerp ‘autonomie’. Hiervoor hebben wij, naast boeken, ook een aantal interessante artikelen over leiderschapsstijlen,didactische principes, factoren die autonomie beïnvloeden en het Triademodel van Poiesz kunnen gebruiken. Ook hebben wij een interview over autonomie naar een aantal basisscholen met een vergelijkbare visie als die van Hof ter Weide gestuurd. In dit interview stelden wij vragen over hoe er op de school met autonomie werd omgegaan. De leerkrachtonderzoekers, te weten Kim Krommert en Lotje Raadgever, hebben een enquête onder de leerkrachten op Hof ter Weide afgenomen over hoe zij kinderen met specifieke behoeften op het gebied van autonomie op dit moment begeleiden.

Andere betrokkenen
Gedurende ons onderzoek stonden wij niet alleen. Regelmatig waren er bijeenkomsten van de Kleine Kenniskring, waarin we samen met de andere studenten, de kartrekker van Hof ter Weide, een docente van Domstad en de leerkrachtonderzoekers bijeen kwamen om het verloop van het onderzoek te bespreken. Binnen de Kenniskring hebben we verschillende werkvormen gebruikt om bijv. de onderzoeksvraag verder te specificeren of elkaar feedback te geven op elkaars onderzoek. Deze momenten waren ook handig om te kijken of alle neuzen nog steeds dezelfde kant op stonden en of we nog steeds bezig waren met het beantwoorden van een voor Hof ter Weide relevante onderzoeksvraag.

Een passend protocol
Nadat we alle deelvragen vanuit de praktijk en vanuit de theorie beantwoord hadden, ontdekten we een doorgaande lijn in de informatie die we verzameld hadden. We besloten om deze lijn om te zetten in een stappenplan, een protocol. De leerkrachten hebben allemaal een kind in hun klas gekozen van wie zij vinden dat het vastloopt in zijn autonomieontwikkeling. Ze zijn toen op basis van de observatielijst die we vorig jaar ontwikkeld hebben gaan kijken op welk gebied van autonomie het kind vastloopt. Vervolgens zijn ze door middel van een gesprekje gaan kijken waarom het kind op dat gebied vastloopt. Is het kind niet bekwaam, niet bereid, of allebei niet? Op basis daarvan kan het kind in een bepaalde fase geplaatst worden. Bij deze fase horen dan weer leiderschapsstijlen en didactische principes. Op dit moment zijn we bij stap 7: actie. Deze actie houdt in dat de leerkrachten de komende weken de leiderschapsstijl en de didactische principes die horen bij de fase van het door hen gekozen kind bewust gaan inzetten, om zo het kind een stapje verder te krijgen in zijn autonomieontwikkeling. De leerkrachten zullen hun bevindingen naar ons opsturen, zodat wij kunnen beginnen aan stap 8: evalueren actie. Op basis van deze evaluatie zullen wij een definitief protocol opstellen dat de komende jaren hopelijk nog veel vaker uit de kast getrokken wordt!